Geri Dönüştürülmüş Malzeme Nedir?
Bir çayı yudumlarken, sokaklarda yürürken ya da bilgisayar başında kaybolmuşken birdenbire düşündüğüm bir şey var: “Geri dönüştürülmüş malzeme nedir?” Benim gibi bir insan için, yani çevreye duyarlı ama tam anlamıyla hiç pratikte bir şey yapmayan birinin kafasında bu soruların yankılanması gayet normal. Hem espri yaparak hayatta kalmaya çalışıyorsun, hem de içsel bir savaşla her gün çevreyi kurtarmaya çalışıyorsun. O zaman, hadi bu ikili halimi bir yazıya dökelim. Çünkü, ben İzmir’de yaşayan bir genç olarak her konuda olduğu gibi, geri dönüştürülmüş malzemeye dair de başım biraz karışık!
—
Geri Dönüştürülmüş Malzeme: Bir Efsane Mi? Yoksa Gerçek Mi?
Geri dönüştürülmüş malzeme, aslında basit bir tanımla, kullanılmış ya da atılmış bir şeyin tekrar işlenerek yeni bir şey haline getirilmesi işlemidir. Bu, camlardan, plastiklerden, kağıtlardan hatta eski giysilerden yapılabilir. Geri dönüşümün amacı, atık miktarını azaltmak ve kaynakları daha verimli kullanmaktır. Ama bir yandan da “Ya bu geri dönüşüm gerçekten işe yarıyor mu?” diye düşünmeden edemiyorum. Hani, bir zamanlar plastik bir şişe alıp da sonra geri dönüşüme atmayı düşünüyorum ya, sonra “Bu şişe gerçekten başka bir şişeye dönüşecek mi?” diye sorguluyorum. Çünkü bildiğim kadarıyla, Türkiye’de geri dönüşüm oranları biraz daha düşük. Neyse, bir şişe plastik yerine başka bir şişeye dönüşmesi bir yana, geri dönüştürülmüş malzeme kullanmak çevreye fayda sağlar diye düşünüyorum. Şu an bir tek şunu umuyorum: Gerçekten her şey bir yere dönüştürülüyordur.
—
Geri Dönüşümle Gelen ‘Yeniden Kullan’ Felsefesi
Düşünsenize, eski bir mobilyayı geri dönüştürüp yeniden kullandığınızda, aslında ona bir hayat daha veriyorsunuz. Mesela şu an koltuğumun üzerine oturup yazıyorum. Koltuk eski, biraz yıpranmış, ama hala rahat. Arkadaşımın “Abi bu koltuk yıllardır bizde var, atsan mı?” dediği zaman, ona gülümsedim. “Yok be, senin gibi yıllardır hayatımı sürdüren bir koltuğu nasıl atarım?” dedim. Belki de koltuk bir gün dönüşüp, bir başka eski koltuğun iç kısmına entegre olur. Veya daha büyük bir ihtimalle, en kötü ihtimalle, başka birinin döner sandalyesine dönüşür. Ama işte, dönüşüm kısmı hep gizemli. Belki de ben bir geri dönüşüm kahramanıyım, kim bilir?
—
Geri Dönüşümün Çılgın Hâlleri: Plastik, Cam ve Metaller
Şimdi biraz daha derine inelim. Geri dönüşüm dediğimizde akla ilk gelen şeyler genellikle plastik ve cam oluyor. Plastik su şişeleri, pipetler, atık ambalajlar… Evet, plastik doğada yıllarca çözünmezken, geri dönüşüm sayesinde yeni ürünlere dönüştürülebilir. Ancak şunu da kabul edelim ki, geri dönüşüm her zaman da mükemmel işlemiyor. Plastik bir su şişesi geri dönüştürüldüğünde, bazen yeniden şişe haline gelemiyor. Örneğin, o geri dönüşüme giren plastiğin sadece %20’si yeni bir şişeye dönüşebilirken, geri kalan kısım başka şekillerde kullanılıyor. Yani, plastiğin asıl dönüşümünün tam anlamıyla gerçekleştiğini söylemek zor.
Bunun dışında cam şişeler de geri dönüştürülebilir. Yani, şişe atmaya karar verdiğinizde, camı geri dönüşüm kutusuna atmak oldukça mantıklı. Ama bir gün, şişeniz bir başka şişeye dönüşüp tekrar aynı yolda bir hayat yaşarsa, işte o zaman biraz hayal kırıklığına uğrayabilirsiniz. Benim için camın dönüşüm süreci, plastik kadar kafa karıştırıcı. “Ya her şey sadece görünüşten ibaret mi?” sorusu o an aklımdan geçiyor. “Belki de bir cam şişe, başka bir cam şişe olamıyordur; belki de sadece ben bunu düşünmekle vakit kaybediyorumdur!”
—
Geri Dönüştürülmüş Malzeme ve Modaya Yansıyan Yansımalar
Geri dönüştürülmüş malzeme konusu sadece çevreyle değil, modayla da ilgileniyor. Bu konuyu biraz eğlenceli hale getirelim, çünkü işin içinde şıklık varsa, başka bir boyuta geçiyor. Hani bazen “Çevre dostu olalım, eski tişörtlerimizi kesip giyeceğiz!” gibi cümleler kurarız ya, işte burada devreye geri dönüştürülmüş kumaşlar giriyor. Ne de olsa, plastik poşetlerden yapılmış şık bir elbise veya eski tişörtlerden yeni bir tasarım görmek, belki de çevreyi kurtarmanın en cool yolu.
Bir ara aklıma geldi, bir tişörtüm var eski, ama onu atmaya kıyamıyorum. Ne de olsa, o tişört benim eski hayatımın bir parçası. Onu geri dönüştürüp bir başka tişörte dönüştürebilir miyim? Cevabım hayır. Çünkü kimse eski “grafiti baskılı” tişörtü geri dönüştürüp o kadar havalı yapamaz! Ama başka şeylerden bahsedeceksek, bu noktada moda ve geri dönüşüm ilişkisini şıp diye kabul edebilirim.
—
Geri Dönüştürülmüş Malzeme: Bir Hayal mi Gerçek mi?
Sonuçta, geri dönüştürülmüş malzeme her ne kadar büyük bir çevresel fayda sağlasa da, bunun ne kadar etkili olduğu hala belirsiz. Tabii ki hepimiz iyi niyetle geri dönüşüm kutularına atıyoruz ama bazen o kutularda ne oluyor? Neyse, önemli olan bu düşünceler arasında kaybolup gitmeden daha fazla pratik yaparak çevreye katkı sağlamak. Bence geri dönüşümün gerçek gücü, bilinçli tüketimle geliyor. O yüzden, şişeleri ve kağıtları çöpe değil, geri dönüşüm kutusuna atmayı unutmayalım. Ama bir yandan da, kendi tarzımıza geri dönüştürülmüş malzeme eklemeyi unutmayalım. Sonuçta, kim demiş geri dönüşüm sadece çevreyle alakalı diye?
—
Kapanış: Geri Dönüştürülmüş Olmasak da, Yine de Yeniden Başlarız
Geri dönüştürülmüş malzeme sadece fiziksel bir süreç değil, bir bakıma zihinsel bir süreçtir. Tıpkı insanın kendisini zaman zaman yeniden yaratma çabası gibi. Hepimiz biraz geri dönüşüm yapıyoruz aslında. Kimisi eski alışkanlıklarını, kimisi eski fikirlerini, kimisi de bir zamanlar yaptığı hatalarını geri dönüştürüp, onları daha verimli kullanmaya çalışıyor. Bu süreç bazen gülünç, bazen düşündürücü oluyor, ama sonunda, herkes bir şekilde geri dönüştürülmüş bir parça olabiliyor.
Sonuç olarak, geri dönüştürülmüş malzeme nedir sorusuna cevabım şu: Bizim gibi gençlerin, bazen kafalarında olgunlaşan, bazen de en gereksiz şeyler olarak görünen bir düşüncedir. Ama sonunda, hem doğaya hem de insanlığa katkı sağlamak anlamına gelir. O yüzden, hadi gelin, şişeleri kutuya atıp, eski koltuklarımızı atmayalım; belki de bir gün, eski fikirlerimiz bile daha iyi bir hale gelir.